Türk Medeni Kanununun 652.maddesi ile “Eşlerden birinin ölümü hâlinde tereke malları arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa; sağ kalan eş, bunlar üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.Haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sağ kalan eşin veya mirasbırakanın diğer yasal mirasçılarından birinin istemi üzerine, mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir. Mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek ve sanatı icra etmesi için gerekli olan bölümlerde, sağ kalan eş bu hakları kullanamaz. Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hukuku hükümleri saklıdır” düzenlemesine yer verilmiştir.

Aile konutunun özgülenmesi dava koşulları

1-Türk Medeni Kanunu 652.madde uyarınca aile konutunun özgülenmesi miras hukuku bağlamında gündeme gelmektedir. Bu sebeple TMK 652.madde uyarınca konutun talep edilebilmesi için eşin ölmesi gerekmektedir.

Kişinin ölümünün kesin ve net olması halinde bu koşul sağlanmış olacaktır. Ancak eş, ölüm tehlikesi içinde kaybolur ya da kendisinden uzun zamandır haber alınamaz ise kişinin gaipliğine karar verilebilecektir. Bu ihtimalde de mirasın açılmasına karar verilirse sağ kalan eşin TMK 652.madde uyarınca aile konutunun kendisine özgülenmesini talep etme hakkı doğacaktır.

2- Sağ kalan eşin miras payına mahsuben aile konutunun özgülenmesini talep edebilmesi için söz konusu aile konutunun ölen eşin mirasında yer alması gerekmektedir. Ölen eşe ait aile konutu olarak kullanılan taşınmazın miras payına mahsuben özgülenmesi talep edilebilir.

3-Sağ kalan eşin aile konutunun kendisine özgülenmesini istiyorsa bu yargılama boyunca sağ olmalı ve mirasçılık sıfatını yitirmemelidir. Şahsa sıkı sıkıya bağlı bir hak olan özgüleme talebinin sağ kalan eşin mirasçıları tarafından kullanılması mümkün değildir. Sağ kalan eş, mirasçılıktan çıkarılmış ise aile konutunun özgülenmesini talep edemeyecektir. Taraflar arasındaki boşanma davası devam ederken eşlerden birinin ölmesi haline mirasçılarının davaya devam etme hakları bulunmaktadır. Sağ kalan eşin boşanma davasında kusurunun ispatlanması halinde mirasçılık sıfatını yitirmesi mümkündür. Mirasçılık sıfatının bu şekilde yitirilmesi halinde de sağ kalan eşin miras payına mahsuben aile konutunun özgülenmesini talep etmesi mümkün değildir.

4-Ölen eş adına kayıtlı tek taşınmaz bulunması ve bu taşınmazın da aile konutu olarak kullanılması halinde tek mirasçı sağ kalan eş ise aile konutunun özgülenmesini talep etmesinde hukuki yararı bulunmamaktadır. Sağ kalan eşin, miras payının değeri aile konutunun değerinden daha az ise bu sorunun nasıl giderileceği de Yargıtay kararıyla açıklığa kavuşturulmuştur. Buna göre “Eğer eşin mirastan payına düşen miktar aile konutunun değerini karşılamıyorsa eş miras payı dışında kalan aile konutunun değerini ödeyerek onun mülkiyet hakkını talep edebilecek eğer bakiye değeri ödeyecek gücü yoksa aile konutu üzerinde intifa veya oturma hakkını talep edebilecektir.” gerekçesiyle değerler arasında orantısızlık bulunması halinde ne yapılması gerektiğini düzenlemiştir. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2008/12883E. 2008/15476K. 19/11/2008T.)

Yargıtay başka bir kararında ise “Sağ kalan eş mirasçı ise; miras paylaşımında, aralarındaki mal rejimi ister edinilmiş mallara katılma rejimi, ister mal ayrılığı, ister paylaşımlı mal ayrılığı, ister mal ortaklığı olsun, katılma olanağı bulunsun veya bulunmasın mal rejimindeki hakları dışında, mirasın paylaşımında aile konutu ve ev eşyalarının kendisine özgülenmesini isteyebilecektir. Ancak bu özgüleme ve alım hakkı bedelsiz değildir” gerekçesiyle değerler arasında fark bulunması halinde bunun giderilmesi gerektiğine hükmetmiştir. (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 2024/1466E. 2024/2731K. 20/05/2024T.)

5-Sağ kalan eşin özgülenmesi talebine konu taşınmaz, taraflar arasındaki evlilik birliğinin devamı süresince aile konutu olarak kullanılmış olmalıdır. Bu kapsamda yılın belirli dönemlerinde kullanılan taşınmazın aile konutu olarak özgülenmesi mümkün değildir. Eşin vefatı ile taşınmazdan ayrılan sağ kalan eş de bu konutun aile konutu olarak özgülenmesini talep edemeyecektir.

Sağ kalan eşe aile konutu 3 şekilde özgülenebilir. Mülkiyet hakkı, intifa hakkı veya oturma hakkı. Sağ kalan eş aile konutunun özgülenmesini Sulh Hukuk Mahkemesinde açacağı bir dava ile ileri sürebilecektir. Yetkili mahkeme ise talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesidir.

Av. Ceren Özalp

Ankara Barosu

avcerenozalp@gmail.com

Sağ Kalan Eşin Miras Payına Mahsuben Aile Konutunun Özgülenmesi Davası yazısı ilk önce Avukat İlker Urlu üzerinde ortaya çıktı.

Kişinin ölümü halinde adına kayıtlı taşınmazlar, kendiliğinden mirasçılarına geçmeyecektir. Ölenin adına kayıtlı taşınmazın mirasçıları adına tescil edilebilmesi için taşınmazın bulunduğu tapu müdürlüğü, veraset ve intikal vergi dairesi ve taşınmazın bağlı bulunduğu belediyeden gerekli evrakların temini ile mirasçıları adına tescili sağlanabilmektedir.

Taşınmazın mirasçılara geçmesi için gerekli evraklar

Ölenin taşınmazının mirasçılarına geçmesinin sağlanması için ilk olarak ölenin mirasçılarını gösterir veraset ilamının alınması gerekmektedir. Mirasçılık belgesi de denen bu evrak herhangi bir noterlikten alınabileceği gibi herhangi bir Sulh Hukuk Mahkemesi’nden de alınabilmektedir. Noterlerden temin edilen mirasçılık belgesi aynı gün verilebilmektedir. Ancak Sulh Hukuk Mahkemesi aracılığıyla alınacak mirasçılık belgelerinin temini birkaç hafta alabilmektedir. Ölenin mirasçılarının tespitinde araştırılması gereken hususlar bulunması halinde Sulh Hukuk Mahkemesinden alınması daha sağlıklı olacaktır.

Taşınmaz tapusu gerekli midir?

Ölenin tüm mirasçılarını gösterir veraset ilamının yanı sıra ölen adına kayıtlı taşınmazın tapusu da gerekli evraklardandır. Tapunun temin edilemediği durumlarda ise mirasçının beyanı da yeterli olup tapu ile nüfus sisteminin entegrasyonu sayesinde sistemden bu bilgilere erişilebilecektir.

Mirasçılara intikali istenen taşınmaz mesken niteliğinde ise taşınmaza ait zorunlu deprem sigortasının da poliçe numarasının başvuruda hazır bulundurulması gerekmektedir.

Ölen adına kayıtlı taşınmazın bağlı bulunduğu belediyeden taşınmazın rayiç değerinin ne olduğuna ilişkin alınacak yazı da bir diğer gerekli evraktır.

Buna göre; ölenin mirasçılarından birinin ölen adına kayıtlı taşınmazın tapu bilgileri ile mirasçılık belgesini de ekleyerek taşınmazın bağlı bulunduğu belediyeden alınmış rayiç değer yazısı ve taşınmazın zorunlu deprem sigortası varsa poliçe numarası ile veraset ve intikal vergi dairesine başvurması gerekmektedir.

Başvuru nereye yapılır?

Başvurulacak veraset ve intikal vergi dairesi ölenin son yerleşim yeri adresinin bağlı bulunduğu vergi dairesidir. Başvuru herhangi bir ücrete tabi değildir.

Başvuru için süre var mıdır?

Veraset ve intikal beyannamesi ölüm tarihinden itibaren 4 ay içerisinde verilmelidir. 4 ayın aşıldığı durumlarda ise vergi cezası söz konusu olup bu yaptırımla karşı karşıya kalmamak adına ölüm tarihinden sonra bu işlemlerin ivedilikle yapılması gerekmektedir.

Başvuruda usul işlemleri

Veraset ve intikal vergi dairesinde form bulunmakta olup form burada doldurulabilir. Ayrıca internet sitesi üzerinden de form temin edilerek doldurulabilecektir.

Bu yazımız taşınmazların intikal işlemleri ile ilgili olup ölenin aracı, bankadaki parası, şirketi ve başkaca intikali gerekir malvarlığı için diğer yazılarımıza bakabilirsiniz.

Av. Ceren Özalp

Ankara Barosu

avcerenozalp@gmail.com

Ölüm halinde taşınmazlar mirasçılara nasıl geçer? yazısı ilk önce Avukat İlker Urlu üzerinde ortaya çıktı.