Türk Medeni Kanunu 166/3.maddesi “Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.” Düzenlemesine haizdir.

Buna göre taraflar arasındaki evlilik birliğinin en az bir yıl sürmüş olması halinde anlaşarak boşanmaları mümkündür. Anlaşmalı olarak boşanmak için taraflar arasında anlaşılan hususlara dair bir protokolün taraflarca imzalanması gerekmektedir. Protokolün düzenlenmesi ve taraflarca imzalanması anlaşmalı boşanmanın gerçekleştiği anlamına gelmeyecektir. Kanunun açık düzenlemesinden de anlaşıldığı üzere tarafların duruşmada bizzat anlaşmalı boşanma protokolüne uygun şekilde boşanmak istediklerini ifade etmeleri gerekmektedir. Bu kanunun aradığı bir zorunluluk olup tarafların avukatı olsa bile duruşmaya bizzat katılmaları gerekmektedir.

Anlaşmalı boşanma protokolü ile tarafların boşanmalarının yanı sıra, müşterek çocuklarının bulunması halinde müşterek çocuğun velayetinin kime verileceği, velayeti verilmeyen tarafla kurulacak kişisel ilişki, müşterek çocuğa hükmedilecek iştirak nafakası, tarafların birbirlerinden yoksulluk nafakası talebinin olup olmadığı hususları düzenlenebilir. Bunlarla birlikte tarafların birbirlerinden maddi tazminat ve manevi tazminat taleplerinin olup olmadığına ilişkin hususlar da anlaşmalı boşanma protokolünde ayrıca düzenlenmelidir.

Anlaşmalı boşanma protokolü ile taraflar arasındaki evlilik birliği içerisinde edinilmiş malların tasfiye edilmesi de mümkündür. Buna göre taraflar evlilik birliği içerisinde edindikleri ve aralarında nasıl paylaşılacağına serbestçe karar verebilirler.

Anlaşmalı boşanma davaları, çekişmeli boşanma davalarına nazaran daha kısa sürmektedir. Taraflar, çekişmeli boşanma davasında birbirlerine kusur isnat etmeleri gerektiği için boşanmaya neden olan olayları bir kere daha anlatmak zorundadırlar. Bu da kötü olayları yeniden hatırlamaları anlamına gelmektedir. Ancak anlaşmalı boşanma davasında taraflar, boşanmaya neden olan olayları anlatmak zorunda değildir. Sadece anlaştıkları hususlara ilişkin olarak bir protokol hazırlamaları yeterlidir. Bu niteliği itibariyle de anlaşmalı boşanma taraflar için daha az yıpratıcıdır. Çekişmeli boşanma davasında yargılama aşamalarında mahkemece talep edilen gider avansları değişkenlik göstermekte olup mahkemece talep edilmesi halinde taraflar dava açılış masraflarından daha fazla para yatırmak durumunda kalmaktadır. Anlaşmalı boşanmalarda ise dava açılış masrafları dışında başkaca bir masraf talep edilmemektedir.

Av. Ceren Özalp

Ankara Barosu

Anlaşmalı Boşanma Nedir? yazısı ilk önce Avukat İlker Urlu üzerinde ortaya çıktı.

Türk Medeni Kanunu genel boşanma sebeplerinin neler olduğunu tek tek saymamış ise de bazı özel boşanma sebepleri ile buna bağlanan sonuçların neler olduğunu özel olarak düzenlemiştir. Bunlardan ilki TMK 161.maddesi ile düzenlenen zina olup “eşlerden biri zina ederse, diğer eş boşanma davası açabilir” şeklindedir.

Zina hukuki sebebine dayalı olarak açılan davada zinanın ispatlanması halinde ayrıca kusur araştırması yapılmayacağından zina mutlak ve özel boşanma nedenidir.

Zina eşlerin, evlilik birliğinden kaynaklanan sadakat yükümlülüklerine aykırı davranması sonucu gerçekleşmektedir. Eşler arasındaki evlilik birlikteliğinden kaynaklanan sadakat yükümlülüğü evlilik akdinin gerçekleşmesi ile başlayıp taraflar arasındaki boşanma kararının kesinleşmesi ile son bulur. Bu sebeple taraflar arasında devam eden boşanma yargılamasında da eşler birbirlerine sadık kalmak zorundadırlar. Boşanma davası devam ederken eşlerden birinin zina ettiğinin öğrenilmesi halinde ise yeni bir dava açılabilir. Zina hukuki sebebine dayalı olarak açılan boşanma davası, devam eden boşanma davası ile birleştirilerek görülecektir.

Zinanın ispatı

Zinanın ispatlanabilmesi için cinsi münasebetin gerçekleştiğinin kesin veya güçlü delillerle ortaya konması gerekecektir. Yargıtay’a göre otel kayıtları cinsi münasebetin gerçekleştiğinin kesin ve güçlü delili olarak kabul edilmekte olup eşlerden birinin karşı cinsle aynı odada kalması halinde zinanın gerçekleştiği kabul edilmektedir.

Yargıtay bir kararında “…diğer taraftan davalı karşı davacı kadının öncelikle zina nedeniyle boşanma talep ettiği, getirtilen otel kayıtlarına göre 28.11.2019 tarihinde davacı karşı davalı erkeğin Kadıköy … Otel, 204 nolu odaya Özbekistan uyruklu bir kadın ile birlikte giriş yaptığı, aynı kadınla 29.11.2019 tarihinde saat 10:42’de çıkış kayıtlarının bulunduğu, yine önceye ilişkin de otel kayıtlarının bulunduğu ve zinaya delalet ettiği, yine tanık …’ın erkeğin dini nikahlı olarak bir birlikteliğinin devam ettiğini beyan ettiği, zina bakımından hak düşürücü süre öngörülmekle birlikte davalı-karşı davacı kadının dilekçesinde dava açıldıktan sonra çevresindeki kişilerden erkeğin aldatma eylemlerine devam ettiğini öğrendiğini belirttiği, öğrenmeden sonra hak düşürücü sürenin geçtiğinin davacı-karşı davalı tarafından da iddia ve ispat edilmediği, otel kaydı tarihleri itibariyle 5 yıllık sürenin de karşı dava tarihi itibariyle geçmemiş olduğu, bu halde karşı davacı kadının özel boşanma nedenine dayalı davasının ispatlandığı ve süresinde ikame edildiği,…” gerekçesi eşlerden birinin karşı cinsten biriyle otelde aynı odada kalmasını zinanın varlığı için yeterli kabul etmiştir. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2024/314E. 2024/7507K. 16/10/2024T.)

Zina nedeniyle boşanma davasının ne sürede açılması gerekir?

Zina hukuki sebebine dayalı olarak tarafların boşanmalarına karar verilebilmesi için zinanın öğrenildiği tarihten 6 aylık hak düşürücü süre içerisinde davanın açılması gerekmektedir. Her halde eylemin üzerinden beş yıl geçmişse zina hukuki sebebine dayalı olarak tarafların boşanmalarına karar verilmeyecektir.

Zina eyleminin gerçekleştiğini bilmesine ya da öğrenmesine rağmen evlilik birliğini sürdürmek amacıyla taraflar bir arada yaşamaya devam etmişlerse de dava hakkı düşecektir.

Zina nedeniyle açılan davada mahkeme otel kayıtlarını, uçuş kayıtlarını, arama ve mesaj kayıtlarını isteyebilir mi?

Zina hukuki sebebine dayalı olarak açılan boşanma davalarında cinsi münasebetin gerçekleştiğinin kesin ve güçlü delillerle ispat edilmesi gerektiğine değinmiştir. Otel kayıtları bu kesin ve güçlü delillerden biridir. Bu kapsamda yargılama esnasında zina yapıldığı düşünülen otel Jandarma sınırları içerisinde ise Jandarma’dan Emniyet Genel Müdürlüğü sınırları içerisinde ise bağlı bulunan Emniyet Genel Müdürlüğü’nden zina yapan eşin hangi tarihlerde kimle birlikte aynı odada kaldığının tespitti mümkündür.

Zina yaptığını düşünülen eşin yurt dışı giriş çıkış kayıtları ile yurt içi ve yurt dışı uçuş kayıtlarının ve kiminle uçtuğunun da delil olarak dayanılarak toplanması mümkündür.

Mahkemece SMS içeriklerinin ilgili operatörden istenilmesi mümkün olmamakta ise de arama kayıtlarının istenilmesi mümkündür. Bu kapsamda zina yapan eşin, uygunsuz saatlerde ve uzun süreli konuşmalarının tespit edilmesi de mümkündür. Sadece telefonda görüşülmüş olması Yargıtay tarafından zina olarak kabul edilmemekte olup güven sarsıcı davranış olarak nitelendirilmektedir.

Zinanın mal rejiminin tasfiyesi davası üzerindeki etkisi

Tarafların zina hukuki sebebine dayalı olarak boşanmalarına karar verilmesi maddi ve manevi tazminat miktarlarının daha yüksek belirlenmesini sağlayabilmektedir. Ayrıca eşler arasında görülecek mal rejiminin tasfiyesi ve alacak talepli davada zina yapan eşin pay oranının azaltılmasına ya da kaldırılmasına karar verilebilecektir.

Av. Ceren Özalp

Ankara Barosu

avcerenozalp@gmail.com

Zina Hukuki Sebebine Dayalı Boşanma Davası yazısı ilk önce Avukat İlker Urlu üzerinde ortaya çıktı.

Genel boşanma sebepleri nelerdir?

Genel boşanma sebepleri Türk Medeni Kanunu’nun 166.maddesinde “Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.” şeklinde düzenlenmiştir. Genel boşanma sebeplerine dayalı olarak boşanma davası açılabilmesi için evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olması gerekmektedir. Genel boşanma sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmadığı için her somut olay özelinde değerlendirme yapılması gerekmektedir.

Genel boşama sebepleri neler olabilir?

Kanunda sınırlı olarak sayılmayan genel boşanma sebepleri Yargıtay kararları ile belirlenmiştir. Eşlerden birinin olağan dışı harcamalar yapması, eşlerden birinin diğer eşin haberi olmaksızın kredi çekmesi, eşlerden birinin kişisel bakımına dikkat etmemesi, eşlerden birinin sosyal medyada karşı cinsten biriyle yazışması, eşlerden birinin güven sarsıcı davranışlarda bulunması, eşlerden birinin kök ailesi ile görüşmemesi, kök ailenin eşlerden birine hakaret etmesi halinde eşin sessiz kalması gibi olaylar örnek verilebilir.

Fiziksel, ekonomik, psikolojik ve cinsel şiddet de genel boşanma sebeplerindendir. Tüm bu hususlar yargılama esnasında sunulan deliler ve tanık beyanları ile ispatlanabilecektir. Fiziksel şiddet iddiasına ilişkin olarak darp raporları delil olarak kullanılabilir. Ekonomik şiddet ise eşlerden birinin diğer eşi çalıştırmaması, çalışmayan eşin zorunlu yaşamsal giderleri için diğer eşe destek olmaması, harcamalarına sürekli karışması örnek olarak gösterilebilir. Psikolojik ve cinsel şiddet ise ispatlanması zor olsa da yine yargılama esnasında ileri sürülecek deliller ve tanık beyanları ile ispatlanabilmektedir.

Boşanma davasında kusur tespiti ve hukuki sonuçları

Genel boşanma sebeplerine dayalı olarak boşanma davası açılması ile birlikte müşterek çocuk varsa velayet hususu, velayet sahibi olmayan eş ile müşterek çocuklar arasında kurulacak kişisel ilişki, genel boşanma sebeplerine dayalı olarak ortaya konulan iddiaların kusur ağırlığına göre maddi ve manevi tazminat da talep edilebilir.

Örnek Yargıtay kararları

Yargıtay bir kararında “…Mahkemece belirlenen ve bölge adliye mahkemesince de kabul edilen “Eşiyle ilgilenmeyen, hamilelik ve doğum sırasında eşinin yanında olmayan, vaktinin çoğunu iş yerinde ve arkadaşlarıyla geçiren, geç saatlere kadar eve gelmeyen, eşini ve kayınvalidesini eve almayan, sonrasında ise eve gelmeyen ve gelmek istemediğini bildiren, özel günlerde dahi eşinin yanında bulunmayan” erkek boşanmaya sebep olan olaylarda tam kusurlu olup, bu kusurlu davranışlar aynı zamanda davacı kadının kişilik haklarına saldırı teşkil eder niteliktedir. Kusurun ağırlığı tarafların ekonomik ve sosyal durumları ile hakkaniyet kuralları gözetilerek kadın yararına Türk Medeni Kanunu’nun 174/2. maddesi uyarınca manevi tazminata hükmedilmesi gerekirken yazılı şekilde manevi tazminat talebinin reddi doğru olmayıp…” gerekçesi ile kararın bozulmasına karar vermiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2020/1277E. 2020/2521K. 03.06.2020T.).

Yargıtay bir başka kararında ise “…Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalının sıklıkla alkol kullandığı, eşi ve çocuklarına ağza alınmayacak sözler söylediği, Amatem’de tedavi gördüğü, alkolü bıraktığı ancak tekrar başladığı, bir tartışma sonucu eşini ve kızı Mihriye’yi evden kovduğu, davacının iki gün teyzesinin evinde kaldığı, tarafların tekrar barıştığı ve davacının müşterek eve geri döndüğü böylelikle tarafların önceki olayları affetmiş en azından hoşgörü ile karşılamış olduğu, davacı müşterek eve döndükten sonra davalının alkol almaya devam ettiği, davacının davalının babasından geçen dükkandaki hissesini satıp başka bir ev kurmayı, araba ve … almayı istemesi, davalının da çocukların okulunu bitirmesini beklemeleri gerektiğini söylemesi nedeniyle taraflar arasında anlaşmazlık yaşandığı ve davacının müşterek evi terk ettiği, böylelikle evlilik birliğinin tarafların eşit kusurlu davranışları nedeniyle temelinden sarsıldığı, davacı kadın yararına maddi ve manevî tazminat koşullarını oluşmadığına…” karar vermiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2023/39E. 2023/3002K. 07.06.2023T.).

Genel boşanma sebeplerine dayalı olarak karşı tarafa yüklenecek kusurlu davranışlardan sonra tarafların evlilik birliğini sürdürmek amacıyla bir araya gelmemesi gerekmektedir.

*Bu yazı Av. Ceren Özalp tarafından kaleme alınmıştır.

Av. Ceren Özalp

Ankara Barosu

avcerenozalp@gmail.com

Boşanma Davası ve Genel Boşanma Nedenleri yazısı ilk önce Avukat İlker Urlu üzerinde ortaya çıktı.

Anayasa Mahkemesi’nin bu hükmün iptal kararında, taraflar arasında görülen boşanma davasının reddedilmesi halinde ortak yaşamın kurulabilmesi için 3 yıl gibi uzun bir süre bekleme yükümlülüğü getirmesinin makul olmadığına ve ölçülülük ilkesine aykırılık teşkil ettiği gerekçelerine yer verdiğini görmekteyiz.

Anayasa Mahkemesi’nin verdiği bu karar hukuksal boşluk yaşanmaması nedeniyle dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir. İptal kararı sonrası kanun koyucu tarafından yeniden bir düzenleme yapılarak bekleme süresinin kısaltılabileceğinin öngörülmesi mümkündür. Gerçekten da taraflar arasında boşanma davasının reddinden sonra da ortak yaşamın kurulamadığı durumlarda 3 yıl gibi bir bekleme süresinin oldukça uzun olduğunu görmekteyiz. Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararında karşı oy kullanan üyeler bu bekleme süresinin Almanya ve İsviçre’de de benzer olduğunu, bu süreyi 2 yıl uygulayan ülkelerin de bulunduğunu ve bu nedenle süresinin uzun olmadığını ileri sürseler de evlilik kurumunun anılan ülkeler ile ülkemizdeki toplumsal ve kültürel pratiklerinin farklılığı da gözetildiğinde bu bekleme süresinin uzun olduğu yönündeki Anayasa Mahkemesi kararının yerinde bir karar olduğu yönünde değerlendirme yapmaktayız.

Anayasa Mahkemesi’nin 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun Boşanma Nedenlerini Arasında Sayılan m.166/4 Hükmünün İptali Kararı Üzerine Bir Değerlendirme yazısı ilk önce Avukat İlker Urlu üzerinde ortaya çıktı.