Yapı kayıt belgesinin düzenlenmesini mümkün kılan madde bendinde yer alan; “Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz” fıkra ile istisnalar da düzenlenmiştir.

İlgili madde bendinde istisnalara da yer verilmiş olduğundan özellikle 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında kalan taşınmazlar için yapı kayıt belgesinin düzenlenip düzenlenemeyeceği konusunda şüpheler ortaya çıkmıştı. Uygulamada bu taşınmazlar yönünden de yapı kayıt belgesinin düzenlendiği ancak daha sonrasında çeşitli nedenlerle yapı kayıt belgelerinin iptal edildiği ya da geçersiz kabul edildiği görülmüştür.

Madde bendinde yeterli açıklıkta bir düzenlemeye yer verilmediğinden konu yargı mercilerinin önüne taşınmıştır. Hem Anayasa Mahkemesi hem de Danıştay, 2863 sayılı Kanun kapsamında yer alan taşınmazlar yönünden yapı kayıt belgesinin düzenlenemeyeceği yönünde kararlar vermiştir. Çeşitli yargı mercileri yönünden farklı kararların çıkması ile birlikte Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 2023/7E., 2023/8K., sayılı 07/03/2023 tarihli kararı ile “…Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, hem İmar Kanunu’nun 4. maddesi, hem özel kanun olan 2863 sayılı Kanun’un amacı ile tarihi ve kültürel mirasın korunması ve geleceğe aktarılmasının önemi, hem de imar barışına ilişkin işlemlerin yürütülmesinde yetkili olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın görüş yazıları birlikte değerlendirildiğinde, korunan yerler açısından, KVKBK’dan izin alınmadan inşa edilen yapılar hakkında yapı kayıt belgesi düzenlenemeyeceği, düzenlenmiş olması halinde de bu belgenin, ilgililere herhangi bir hak bahşetmeyeceği ve 2863 sayılı Kanun uyarınca tesis edilen idari işlemleri hukuka aykırı hale getirmeyeceği sonucuna ulaşılmıştır” gerekçesiyle 2863 sayılı Kanun kapsamında yer alan taşınmazlar yönünden yapı kayıt belgesi düzenlenemeyeceğine hükmedilmiştir.

Danıştay’ın bu kararı özellikle III. Derece arkeolojik sit alanları yönünden tartışmaya açık bir karardır. III. Derece arkeolojik sit alanlarında, bölge kurullarının izni ile yapılaşma mümkündür. Nitekim Kültür ve Tabiat Varlıkları Yüksek Kurulunun 658 sayılı İlke Kararı da bu taşınmazlarda izin dahilinde yapılaşmanın mümkün olduğunu düzenlemektedir. Bu durumda izin dahilinde yapılaşmaya gidilmiş taşınmazlar yönünden düzenlenen yapı kayıt belgelerinin hukuki durumu ne olacaktır?

Kanımızca bu tür taşınmazlar yönünden izin dahilinde yapılaşmaya gidilmiş ve ruhsat işlemi gerçekleşmiş olduğundan 3194 sayılı Kanun kapsamında alınan yapı kayıt belgeleri geçerli olmalıdır. Ancak uygulamada yukarıda yer verilen Danıştay kararı doğrultusunda aksi yönde kararlar verildiği görülmektedir. Danıştay kararı dikkatli incelendiğinde bölge kurullarından izin alınarak yapılan taşınmazlar yönünden yapı kayıt belgesi düzenlenebileceği yönünde bir anlam çıkmaktadır. Ancak uygulamada Danıştay’ın ilgili kararı gerekçe gösterilerek aksi yönde kararlar verildiği görülmektedir.

Sit Alanında Yer Alan Taşınmazlar İçin Düzenlenen Yapı Kayıt Belgeleri Geçerli midir? yazısı ilk önce Avukat İlker Urlu üzerinde ortaya çıktı.

Sit Kavramı Nedir?

Kanun’un tanımlar başlıklı 3.maddesinde sit kavramı; “tarih öncesinden günümüze kadar gelen çeşitli medeniyetlerin ürünü olup, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik, mimari ve benzeri özelliklerini yansıtan kent ve kent kalıntıları, kültür varlıklarının yoğun olarak bulunduğu sosyal yaşama konu olmuş veya önemli tarihi hadiselerin cereyan ettiği yerler ve tespiti yapılmış tabiat özellikleri ile korunması gerekli alanlar” olarak tanımlanmaktadır.

Kanunda yer verilen tanıma göre kültür varlıklarının yoğun bulunduğu ve sosyal yaşama konu olmuş yerler sit kavramı içerisinde yer almaktadır. Bir yerin sit alanı olarak belirlenmesinde Kanunda yer verilen bu tanıma uygunluğu yönünden değerlendirme yapılarak sonuca ulaşılacaktır.

Peki sit kavramının çeşitleri nelerdir?

Arkeolojik Sit

Arkeolojik sit kavramının tanımına Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmelik’te yer verilmiştir. Buna göre arkeolojik sit; “İnsanlığın varoluşundan günümüze kadar ulaşan eski uygarlıkların yer altında, yer üstünde ve su altındaki ürünlerini, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik ve kültürel özelliklerini yansıtan her türlü kültür varlığının yer aldığı yerleşmeler ve alanları” belirtmektedir. Arkeolojik alanların insanlık tarihine içkin medeniyetlerin ürettikleri bütün değerlerin birlikte bulunduğu yerler olarak ifade edildiğini görmekteyiz.

Doğal Sit

Doğal sit Kanun’da; “jeolojik devirlere ait olup, ender bulunmaları nedeniyle olağanüstü özelliklere sahip yer üstünde, yer altında veya su altında bulunan korunması gerekli alanlar” olarak tanımlanmaktadır. Bu tanımda bir yerin doğal sit olabilmesi için jeolojik devre ait olması ve ender bulunması koşul olarak aranmaktadır.

Kentsel Sit

Kentsel sit kavramının tanımına Kanun’da yer verilmemiş ancak Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmelik’te kavramın tanımı yer almıştır.

Buna göre kentsel sit; “Mimari, mahalli, tarihsel, estetik ve sanat özelliği bulunan ve bir arada bulunmaları ve bir bütün olarak o yerleşmenin ait oldukları dönemin yaşam biçimini gelecek nesillere aktarmaları sebebiyle teker teker taşıdıkları kıymetten daha fazla kıymeti olan, kültürel ve tabii çevre elemanlarının (yapılar, bahçeler, bitki örtüleri, yerleşim dokuları, duvarlar, sokak ve meydanlar, v.b.) birlikte bulundukları alanları” ifade etmektedir.

Kentsel sit kavramının tarih ve kültür öğelerinin tek başına ifade ettikleri anlamdan daha fazlasını ifade ettiği ve tarihsel bütünlüğü içerdiğini ifade etmek mümkündür.

Tarihi Sit

Tarihi sit kavramı da Kanun’da tanımlanmamış Yönetmelik ile tanımı yapılmıştır. Buna göre tarihi sit kavramı; “İnsanlık tarihi, milli tarihimiz veya askeri harp tarihi açısından çok önemli tarihi olayların cereyan ettiği ve bu sebeple korunması gerekli yerleri” belirtmektedir.

Kanun’da ve ilgili mevzuatta tanımlanmış tanımlanan sit kavramları bunlar olmakla birlikte doktrinde kırsal sit ve karma sit kavramlarına yer verildiği de görülmektedir. Kırsal sit tarihi kültürel değer taşıyan köy benzeri yerleri ifade etmektedir. Karma sit alanı ise birkaç sit alanının özelliklerini birlikte taşıyan yerler için kullanılmaktadır.

Sit alanına olarak belirlenen yerlerde yapılaşma imkanı çeşitli kısıtlamalara tabi olduğundan Kanun’un getirdiği yaptırımlardan kaçınmak adına sit kavramını bilmekte yarar bulunmaktadır.

Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanun’da Yer Alan Sit Kavramı Nedir? yazısı ilk önce Avukat İlker Urlu üzerinde ortaya çıktı.