Yöneticiler hakkında yürütülen soruşturmada verdiği ifade nedeniyle memura sistematik baskı mobbing olarak kabul edilmiştir

Danıştay verdiği bir kararında yöneticileri hakkında savcılık tarafından yürütülen soruşturmada yöneticileri aleyhine ifade veren memura yönelik işlemleri mobbing olarak kabul etmiştir.

Danıştay kararında; “…davalı idare tarafından davacı hakkında tesis edilen işlemler ve yapılan uygulamalar, gerekse hakkında düzenlenen sağlık raporlarındaki tespitler dikkate alındığında; 27/03/2003 tarihinde davalı idarenin Tuzla’da bulunan Canlı Hayvan ve Et Borsasında göreve başlayan ve 2010 yılına kadar hiçbir olumsuz işleme muhatap olmayan davacının; davalı idarenin yöneticileri hakkında … Cumhuriyet Başsavcılığınca … sayılı dosyada yürütülen soruşturma kapsamında 04/08/2010 tarihinde ifade vermesi üzerine aynı gün davacının çalışma masasının, özel eşyalarının ve üstünün hukuksuz bir şekilde davalı kurum elemanlarınca zorla aranmasıyla başlayan süreçte, sırf bu davranışı sebebiyle davacının disiplin cezası yaptırımına tabi tutulması, daha davacının işten atılmasını gerektiren koşulların oluşmadığı bir sırada meclis toplantısında bir idareci tarafından davacının işten atılması gerektiğinin ifade edilmesi ve bu yönde tutum sergilenmesi, çok basit suçlamalarla davacının savunmasının istenilmesi, mahkeme kararlarının gerekleri şeklen yerine getirilerek aynı cezaların tekrar verilmesi, görev yeri değiştirilerek işe gidiş-gelişlerde ve iş ortamında davacının çalışma koşullarının zorlaştırılmaya çalışılması, ekonomik olarak zor durumda bırakmak için ikramiye ve yol ücreti ödemelerinin yapılmaması, eşinin doğum yapacağı bir gün önce talep ettiği yasal ve insanı nedenlerle kabulü gereken yarım gün izin dahi verilmeyerek amirine hakaret etmeye zorlanan davacının disiplin cezasına muhatap kılınması, idarenin tüm takdir haklarını davacının aleyhine kullanması, esasen disiplin cezasına dahi konu yapılamayacak aynı nitelikteki suçlamalardan dolayı tekerrür hükümleri uygulanarak iki kez “meslekten çıkarma” cezası ile cezalandırılması, sağlık özrüne dayanarak görev yerinin değiştirilmesine ilişkin makul taleplerinin reddedilmesi, memur olduğu halde hizmet sınıfının genel idare hizmetleri sınıfından, yardımcı hizmetler sınıfına alınması nedenleriyle;  aşağılanma, özgüven zedelenmesi, yalnızlaşma, kendisini değersiz hissetme, çökkün duygudurum, içe kapanma, keyifsizlik, baş ağrısı, enerji kaybı, ilgi istek kaybı, stres, uyku ve iştah azalması, konsantrasyon kaybı, depresif şikayetler, bu sebeplerle eşi ile sıkıntı yaşadığı ve intihara kalkıştığı anlaşılan davacının, davalı idarenin haksız ve sistematik baskısı sonucunda, ağır bir psikolojik tacize (mobbinge) maruz kaldığı sonucuna varıldığı…” yönündeki ilk derece mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu gerekçesiyle onandığı görülmektedir (Danıştay 8. Daire Başkanlığı, 12/04/2023T., 2021/7835 E.,  2023/1975 K.).

Yıldırmak amacıyla sistematik bir biçimde disiplin cezası verilmesi mobbing olarak kabul edilmektedir

Danıştay verdiği bir kararında da öğretim elemanına yönelik sistematik disiplin cezası işlemlerinin mobbing oluşturduğuna hükmetmiştir.

Danıştay kararında; “…davalı idarece davacıya psikolojik taciz (mobbing) yapıldığı yönünde bir kanaat oluşmadığı belirtilerek, davacının kişilik haklarının, sosyal statüsünün saldırıya uğradığından ve dolayısıyla manevi olarak zarara uğradığından söz edilemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, davacının disiplin cezalarına konu eylemlerinin beşinin bölüm başkanı sıfatıyla görev yaparken bölümde görev yapan öğretim elemanlarına yönelik olarak mevzuatın hatırlatılmasına ilişkin bir takım yazdığı yazılara istinaden verildiği ve bunların çeşitli gerekçelerle hukuka aykırı oldukları tespit edilerek işlemlerin esastan iptal edildiği ve kararların Dairemizce onandığı ve davacıya 23/03/2007 tarihi ile 25/12/2008 tarihleri arasında verilen disiplin cezalarının ağırlığı ve neticeleri ile davacının konumu ve görevi de dikkate alındığında yaklaşık iki yıl gibi bir zaman dilimi içerisinde tesis edilen disiplin cezalarının, her bir işlemin davacının bir takım eylemleri sebebiyle idari zorunluluk nedeniyle vaki olan ve bu eylemlerin davalı idare tarafından gösterilen reaksiyona bağlı etki-tepki sonucunun ötesinde bir durumu ifade etmektedir. Özellikle davacı hakkında tesis edilen son disiplin cezası olan görevden çekilmiş sayılma cezasının Mahkeme kararı ile iptali sonrasında göreve dönebildiği dikkate alındığında, davalı idare tarafından kısa sayılabilecek bir süre içerisinde davacı hakkında tesis ettiği işlemler nedeniyle, davacının akademik geçmişinin, toplumdaki sosyal statüsünün, aile içerisinde ve meslektaşları arasındaki itibarının, kişilik haklarının ve buna bağlı olarak şeref ve hasiyetinin olumsuz olarak etkilendiği, davalı idarenin tesis edilen ve sonuçları itibariyle ağırlaşan disiplin işlemleri nedeniyle davalı idarenin ağır hizmet kusurunun oluştuğu açıktır…” gerekçesiyle öğretim elemanının hukuka uygun dilekçe ve taleplerine karşı sistematik olarak disiplin soruşturması başlatılmasını ve bu soruşturmalar sonucunda kişinin görevinden uzaklaşmış olmasını psikolojik taciz olarak kabul etmiştir Danıştay 8. Daire Başkanlığı, 30/12/2022T., 2021/7896 E.  ,  2022/8527 K.

Sonuç olarak Danıştay kararlarında devlet memurlarına yönelik sistematik bir baskının varlığı halinde bu davranışların mobbing olarak kabul edilebileceği görülmektedir. Ancak her somut olay yönünden hukuki değerlendirme yapılması gerekliliğini hatırlatmak yarar vardır.

Danıştay Kararları Uyarınca İdari Yargıda Mobbing Davası yazısı ilk önce Avukat İlker Urlu üzerinde ortaya çıktı.

Anayasa Mahkemesine başvurucu süreci

Anayasa Mahkemesi 26/09/2018 tarih ve 30547 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2014/7998 nolu ve 19/07/2018 tarihli hak ihlali kararında mobbing davaları yönünden genel gerekçeleri ortaya koymuştur.

Anayasa Mahkemesi kararında bir kamu kurumunda veteriner hekim olarak çalışan başvurucu; haksız yere sürgün edildiği, kurum müdürü ve diğer çalışma arkadaşları tarafından dışlandığı, hakarete uğradığı, tehdit edildiği, sağlık bilgilerinin araştırıldığı, hakkında keyfi biçimde disiplin cezaları verildiği, sistematik biçimde psikolojik tacize maruz bırakıldığı gerekçeleriyle tam yargı davası açmış ancak tam yargı davası İdare Mahkemesince reddedilmiştir. Bölge İdare Mahkemesine yapılan istinaf başvurusu da reddedildiğinde başvurucu Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

Anayasa Mahkemesince kabul edilen temel ilkeler

Anayasa Mahkemesi kararında ilgili ulusal ve uluslararası mevzuata vurgu yaparak eylemin psikolojik taciz (mobbing) olarak kabul edilebilmesi için;

• “İşyeri ile ilgili olarak işyerindeki yöneticiler ve/veya diğer çalışanlar tarafından gerçekleştirilmesi ya da bu tür müdahalelere göz yumulması,
• Süreklilik arz edecek şekilde tekrarlanması, keyfîlik içermesi, sistemli ve kasıtlı olması, yıldırma ve dışlama amacı taşıması,
• Mağdurun kişiliğinde, mesleki durumunda veya sağlığında zarar ortaya çıkaran ya da ciddi bir zarar tehlikesi içeren nitelikte olması gerekir” demiştir.

Anayasa Mahkemesine göre devletin bu konuda alması gereken yükümlülükler bulunmaktadır. Bu yükümlülükler;

• “Çalışanlara yönelen psikolojik taciz mahiyetindeki davranışların oluşmaması için önlemler alınması,
• Şikâyetleri etkili şekilde inceleyecek denetim mekanizmalarının oluşturulması,
• Pozitif ayrıcalıklar sunulması gereken çalışanların önündeki güçlüklerin kaldırılması ve kolaylaştırıcı imkânlardan yararlandırılmasının sağlanması,
• Yıldırıcı ve kasıtlı tutumlara maruz kalanların uğradıkları maddi ve manevi zararlarının giderilmesi ya da ortaya çıkan uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin yasal altyapının oluşturulması ve suç teşkil eden durumlarda sorumluların yasal çerçevede cezalandırılmalarının sağlanması,
• Oluşan zararların tazmin edilmesi amacıyla açılan davalarda mağdurların haklarını adil şartlarda savunabileceği etkili usule ilişkin güvencelerden yararlandırılması ve yargılamalar sonucunda temel hakların içerdiği güvenceleri koruyacak şekilde mahkemelerce ulaşılan sonuçların ilgili ve yeterli gerekçelerle açıklanması” şeklinde tasnif edilmektedir.

Anayasa Mahkemesi kararında temel gerekçe

Anayasa Mahkemesi kararında yukarıda yer verilen temel ölçütler uyarınca bir inceleme yapılmış ve “somut başvuruda özellikle başvurucu hakkında sık sık soruşturmalar açılmasında, başvurucunun süreklilik oluşturacak şekilde yazılı olarak uyarılmasında, başvurucudan sıklıkla savunma istenmesinde ve yaşadığı sağlık sorunları bilinmesine rağmen başvurucunun sunduğu belgelerin sorgulanmasında keyfîliğe kaçan durumların olduğu görülmektedir. İdare tarafından da tespit edildiği üzere süreklilik arz eden boyuta ulaştığı ve mesleki anlamda yıldırma amacı taşıdığı görülen söz konusu eylem ve işlemlerin sağlık sorunları bulunan başvurucunun yaşamına etkisi bakımından çekilmez bir ağırlık ve yoğunluk derecesine ulaştığı anlaşılmaktadır” gerekçesiyle başvurucu hakkında sık sık soruşturma açılmasını, sağlık sorunlarına ilişkin keyfi açıklamalar talep edilmesini ve bu eylemlerin sistematik bir hal almasını mobbingin varlığı için yeterli bularak kişinin Anayasa m. 17 tarafından korunan kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

Anayasa Mahkemesi tarafından verilen bu karar mobbing davaları yönünden temel ölçütleri belirlemesi bakımından önem arz etmektedir.

Mobbing Bağlamında Örnek Bir Anayasa Mahkemesi Kararının İncelenmesi yazısı ilk önce Avukat İlker Urlu üzerinde ortaya çıktı.

Özel sektör çalışanlarının mobbinge karşı daha sık dava açtıkları görülmektedir. Daha az bilinmesine rağmen kamu çalışanları da idari yargıda “mobbing” gerekçesiyle tam yargı davası açabilmektedirler. Bu yazıda Danıştay kararlarına da atıfla kamu çalışanlarının idari yargıda açacakları mobbing davası hakkında açıklamalara yer verilmiştir.

İlgili Mevzuat

İdari yargı kararlarında mobbing gerekçesiyle açılacak davalarda hukuki dayanaklar şu şekilde sıralanabilir:

Anayasa m.125; “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır…” ve “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür” hükümleri ile idari işlemlerin hukuki denetime açık olduğunu ve idarenin neden olduğu zararları tazmin yükümlülüğünün bulunduğunu düzenlemektedir.

6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kanunu m. 2/1-g; “İşyerinde yıldırma: Bu Kanunda sayılan ayrımcılık temellerine dayanılarak kişiyi işinden soğutmak, dışlamak, bıktırmak amacıyla kasıtlı olarak yapılan eylemleri” hükmü ile işyerinde yıldırma adıyla mobbinge yer vermekte ve m. 4/1-e hükmü ile de işyerinde yıldırmayı ayrımcılık olarak tanımlamakta ve yasaklamaktadır.

İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 2/1-b, m. 12 ve m. 13 hükümleri ile idareye karşı tam yargı davası açılabileceği kabul edilmiştir.

06/03/2025 tarih ve 32833 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2025/3 sayılı İş Yerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi konulu Genelgede genel bir açıklamalara yer verilerek sorumluluklar düzenlenmektedir.

Hangi davranışlar mobbing kapsamında sayılabilir?

İş Yerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi konulu Genelgede “çalışanların iş yerlerinde kasıtlı ve sistematik olarak belirli süre aşağılanması, küçümsenmesi, dışlanması, kişiliğinin ve saygınlığının zedelenmesi, kötü muameleye tabi tutulması, yıldırılması ve benzeri şekillerde ortaya çıkan psikolojik tacizin önlenmesi”nin amaçlandığı şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir. Buna göre kasıtlı ve sistematik aşağılanma, küçümsenme, dışlanma, kişiliğin zedelenmesi, kötü muamele içeren fiiller mobbing olarak kabul edilmektedir. Genelgede sınırlayıcı düzenlemeye gidilmemiş ve benzer fiiller mobbing olarak kabul edilmiştir. Her somut olay yönünden fiillerin mobbing olup olmadığı yönünde değerlendirme yapılması uygun olacaktır.

Mobbing davası nerede ve nasıl açılır?

Kamu çalışanlarının mobbing gerekçesiyle açacakları davanın idari yargıdaki karşılığı tam yargı davasıdır. İdari Yargılama Usulü Kanununda düzenlenen tam yargı davası uyarınca mobbinge uğradığını düşünen memurun uğradığı varsa maddi ya da yalnızca manevi tazminat talebinde bulunması mümkündür. Bu dava idare mahkemelerince açılacak ve karara bağlanacaktır. İdari yargıda tanık dinletilememesi bu davalar yönünden önemli bir eksiklik olmakla birlikte diğer belgelerle mobbingin ispatlanması mümkündür. Örneğin öğretmenin yıldırma amacıyla dört ayrı okulda görevlendirilmesi mobbing ispatı olarak kabul edilebilmektedir.

Tazminat miktarı

Ülkemizde manevi tazminat davalarında yüksek tazminatlara hükmedilmemektedir. Danıştay’a göre bu bedel çok düşük ya da kişinin zenginleşmesine neden olmayacak bir aralıkta tespit edilmelidir.

Danıştay kararında mobbing örnekleri

Danıştay bir kararında; “…açılan soruşturmalar ve uygulanan yıldırma faaliyetleri haricinde gerek kendisine gerekse ailesine yönelik açılan ceza ve aile davaları sebebiyle gerek kendisi ve ailesinin perişan edildiği, yıllarca bu davalarla uğraşmak zorunda bırakıldığı, ailesiyle birlikte bir girdabın içine çekildiği; kurumun mühendis kadrosunda olmasına rağmen dışlandığı, işçi ve diğer personelle aynı odada oturtulduğu, personelin odada sigara içmesine tüm yazılı itirazlarına rağmen göz yumulduğu, değişiklik taleplerinin ciddiye alınmadığı, yine telefonun kesilmesine ilişkin başvurusunu yazılı olarak yapmasına rağmen hiçbir işlem yapılmadığı, kurum içerisinde emekli olan veya tayini çıkan personel için düzenlenen yemeklere davet edilmediği, diğer tüm personelin kurumun resmi araçları ile toplantılara katıldıkları halde kendisinin bir personelin şahsi aracıyla bir kaç kişinin yemeği dışında hiç kimsenin yemeğine ve toplantısına davet edilmediğinin belirtildiği anlaşılmaktadır.

Bakılan uyuşmazlıkta her ne kadar davalı idarenin akıl sağlığının yerinde olmadığını düşündüğü personeli hakkında yasal olarak vasi talebinde bulunabilme hakkı bulunsa da; ziraat mühendisi olan davacı hakkında vasi talebinde bulunulurken, gerekli özen gösterilmeksizin herhangi bir ön inceleme, araştırma veya soruşturma yapılmadan davacının engelli çocuğunu kabul etmemesi sebebiyle psikolojik rahatsızlığının olup olmadığının tespiti istemiyle vasi talebinde bulunulmasının davacının çalışma arkadaşları üzerindeki itibarını sarsacağı açıktır.

Davacının epilepsi hastası olmasının iş verilmeme sebebi olarak gösterilmesi ve bu durumun sürekli vurgulanmasının kişilik haklarını ihlal ettiği kuşkusuzdur.

Yine ziraat mühendisi olan davacının, odasının boşaltılması, isimliğinin sökülmesi, telefonunun kesik olması, işçi statüsündeki personelle aynı odada oturtulması, kurumla iletişiminin kesilmesi, emekli yemekleri gibi kurumsal faaliyetlere çağırılmaması, sürekli dışlanması, iş vermekten imtina edilmesi, hakkında asılsız soruşturmalar açılması gibi davranışların hukuka aykırı olduğu görülmektedir.

Davalı idarenin haksız ve mesnetsiz uygulamaları sonucu davacının elem ve acı duyması nedeniyle oluşan manevi zararın tazmini gerekmekle birlikte, Mahkemece davacı için belirlenen 100.000,00 TL manevi tazminatın yeterli ve tatmin edici miktarda olmadığı kanaatine ulaşılmıştır…” gerekçesiyle davacı aleyhine mobbing uygulandığını kabul etmiştir (Danıştay 2. Daire Başkanlığı, 28/03/2025T., 2024/2938 E,  2025/1595 K.).

Devlet Memurları Mobbing Davası Açabilir mi? yazısı ilk önce Avukat İlker Urlu üzerinde ortaya çıktı.